Podczas gdy Trump rozmontowuje USAID, Chiny zwyciężają w zielonej transformacji: zmiana warty geopolitycznej

„Era amerykańskiej dominacji dobiega końca; nadchodzi era zbiorowego przetrwania klimatu”. W tym stwierdzeniu Emelie Y. Jimenez podsumowuje nową rzeczywistość geopolityczną, która wyłoniła się po COP30 w Belém w Brazylii. Podczas gdy delegaci z niemal wszystkich krajów zebrali się, aby stawić czoła przyspieszeniu zmian klimatycznych, przedstawiając plany i sojusze, jeden kluczowy gracz był wyraźnie nieobecny: Stany Zjednoczone. Decyzja prezydenta Donalda Trumpa o wycofaniu kraju z Porozumienia Paryskiego w pierwszym dniu urzędowania w 2024 roku była jedynie preludium do znacznie głębszego i bardziej szkodliwego wycofania: systematycznego demontażu Agencji Stanów Zjednoczonych ds. Rozwoju Międzynarodowego (USAID). Ponad 80% programów agencji zostało zamkniętych, co spowodowało utratę miliardów dolarów przeznaczonych na projekty związane z odpornością na zmiany klimatu i pozostawiło lokalnych partnerów na całym świecie w zawieszeniu.Ta abdykacja nie jest jedynie ruchem politycznym; to orzeczenie, które zamienia niesprawiedliwość środowiskową w przymusowe przesiedlenia i nieodwracalną stratę kulturową.​

Historyczny schemat wydobycia i porzucania

Obecne wycofanie pomocy zagranicznej nie jest odosobnionym wydarzeniem, ale najnowszym rozdziałem w historycznym modelu wyzysku. Przez dekady amerykańskie korporacje eksportowały szkody środowiskowe na długo przed tym, jak kryzys klimatyczny przyspieszył ten trend. Przypadek firmy Chevron w ekwadorskiej części Amazonii jest symboliczny: nieuszczelnione doły odpadowe i toksyczne produkty uboczne zanieczyszczają rzeki i wody gruntowe, które są niezbędne dla rdzennych społeczności, pozostawiając po sobie dziedzictwo w postaci zniszczenia środowiska i kryzysu zdrowotnego, które trwa do dziś..​

Podobne historie słychać na Karaibach. Na Jamajce firmy wydobywające boksyty – wiele z nich amerykańskich – wydobywają niezbędny minerał do produkcji aluminium kosztem wylesiania i degradacji systemów wodnych. Gdy zasoby się wyczerpują, presja przenosi się na obszary wrażliwe ekologicznie, takie jak… Kraj kokpituzagrażając przetrwaniu kulturowemu społeczności Kasztanowaty. Przesłanie jest spójne: rdzenne i wiejskie społeczności muszą ponosić koszty wydobycia na rzecz globalnej Północy. Obecnie zmiana klimatu działa jak czynnik zwielokrotniający zagrożenie, nasilając burze i susze wśród populacji, które zostały pozbawione naturalnych mechanizmów obronnych, zmuszając je do migracji, która pogłębia nierówności pokoleniowe.​

Bądź świadkiem ruchu w czasie rzeczywistym

Jimenez opowiada o swoich osobistych doświadczeniach jako wolontariuszka Korpusu Pokoju w Zambii, gdzie widziała całe rodziny zmuszone do opuszczenia ziem uprawnych zniszczonych przez suszę i nieustanny upał. Kiedy plony nie przynosiły oczekiwanych rezultatów, a studnie wysychały, społeczności pozostawiały za sobą nie tylko źródła utrzymania, ale także ziemię, na której opierały się ich tradycje, rytuały i zbiorowa pamięć.To wewnętrzne przemieszczenie jest powolne i bezgłośne; nie trafia na pierwsze strony gazet na całym świecie jak huragan, ale niszczy kulturę nieodwracalnie na długo, zanim świat to zauważy.​

Migracja klimatyczna nie zna granic. Wyrwanie rodzin z korzeniami ma ogromny wpływ na gospodarkę, systemy migracyjne i globalną stabilność geopolityczną. Wspieranie odporności za granicą nie jest zatem formą działalności charytatywnej ani wyrazem prestiżu; jest to pragmatyczna konieczność mająca na celu zapewnienie długoterminowego bezpieczeństwa Ameryki. Jednakże poprzez likwidację USAID, Waszyngton wyeliminował jeden z najlepszych mechanizmów budowania tej odporności, pozostawiając pustkę, którą inni aktorzy są gotowi wypełnić, ale na własnych warunkach.

Chiny wypełniają pustkę technologią i strategią

Podczas gdy Stany Zjednoczone wycofują się, Chiny realizują ambitny i strategiczny plan działań na rzecz klimatu. Pekin zobowiązał się do zmniejszenia emisji netto o 7–10% do 2035 r. Posunięcie to jest podyktowane zarówno interesami ekonomicznymi, jak i ochroną środowiska.Chiny dominują obecnie w produkcji paneli słonecznych, łańcuchach dostaw baterii, technologii energii wiatrowej i pojazdów elektrycznych. Ich inwestycje zmieniają globalny krajobraz energetyczny, dostarczając tańsze technologie odnawialne krajom Globalnego Południa.​

Jednak problem pozostał: dostęp. Jeśli najbardziej narażone społeczności nie będą mogły sobie pozwolić na tę technologię lub jej wdrożenie, znajdą się w pułapce między stresem klimatycznym a brakiem wsparcia, niezależnie od tego, kto dominuje na rynku. To właśnie tutaj Stany Zjednoczone mogłyby odegrać kluczową rolę, nie jako supermocarstwo kolonizujące, ale jako odpowiedzialny partner zdolny do finansowania lokalnych wdrożeń i adaptacji. Rezygnując z tej roli, USA tracą wpływy i pozostawiają swoich byłych sojuszników na łasce nowych zależności lub całkowitego upadku.

Udział, niemożność

Wybór, przed którym stoją Stany Zjednoczone, jest dwuznaczny. Mogą z boku przyglądać się, jak migracje klimatyczne przyspieszają w kierunku ich granic, albo mogą przyłączyć się do wspólnego wysiłku, by powstrzymać siły wypychające ludzi z ich domów. Odbudowa pomocy klimatycznej nie polega na odzyskaniu utraconej hegemonii, lecz na zachowaniu stabilności regionalnej i godności ludzkiej.

Ten moment wymaga pokornego uczestnictwa, a nie gier o władzę. Jeśli Stany Zjednoczone nie potrafią przewodzić, to przynajmniej nie mogą porzucić tych, którzy walczą o utrzymanie pozycji. Migracje klimatyczne nie są dystopijną przyszłością; są teraźniejszością, która każdego dnia zmienia życie ludzi. Pytanie nie brzmi, czy Stany Zjednoczone odczują konsekwencje, ale czy podejmą działania, zanim staną się one nieodwracalne. W świecie pełnym wzajemnych powiązań bezpieczeństwo społeczności w Zambii czy Ekwadorze jest nierozerwalnie związane ze stabilnością bogatych państw. Ignorowanie tej prawdy to ryzyko, na którego przegranie nikt nie może sobie pozwolić.